GSEB ધોરણ 10 પ્રશ્ન બેંક: પ્રકરણવાર ગણિત અને વિજ્ઞાન
GSEB ધોરણ 10 ની પ્રકરણવાર પ્રશ્ન બેંક: ગણિત અને વિજ્ઞાનના દરેક પ્રકરણ માટે ત્રણ પ્રેક્ટિસ પ્રશ્નો જવાબો સાથે, અને બોર્ડ પહેલાં તેનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો.
આ GSEB ધોરણ 10 પ્રશ્ન બેંકમાં ગણિતનાં 14 અને વિજ્ઞાનનાં 13 પ્રકરણો માટે દરેકમાં ત્રણ મૌલિક પ્રેક્ટિસ પ્રશ્નો જવાબો સાથે છે. GSEB ધોરણ 10 ગણિત અને વિજ્ઞાન NCERT અભ્યાસક્રમને અનુસરે છે, તેથી પ્રકરણો નામથી આપ્યાં છે. રોજ એક પ્રકરણ કરો, જવાબ તપાસો અને જે પ્રકરણમાં એકથી વધુ ભૂલ થાય તે ફરી વાંચો.
સારી પ્રશ્ન બેંકથી દરેક પ્રકરણ ઝડપથી ચકાસી શકાય, નબળાં પ્રકરણો શોધી શકાય અને બોર્ડ પહેલાં સુધારી શકાય. આ પેજ પર GSEB ધોરણ 10 ગણિત અને વિજ્ઞાનના દરેક પ્રકરણ માટે ત્રણ મૌલિક પ્રેક્ટિસ પ્રશ્નો જવાબો સાથે આપ્યા છે. GSEB ધોરણ 10 ગણિત અને વિજ્ઞાનનાં પુસ્તકો NCERT અભ્યાસક્રમને અનુસરે છે, તેથી પ્રકરણો નામથી આપ્યાં છે; તમારી આવૃત્તિમાં નંબર થોડા જુદા હોઈ શકે.
આ પ્રશ્ન બેંકનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો
- રોજ એક પ્રકરણ: ત્રણેય પ્રશ્નો નોટ્સ વગર કરો.
- પ્રામાણિકપણે તપાસો: પ્રયત્ન કર્યા પછી જ જવાબ જુઓ.
- પ્રકરણને નિશાની કરો: બધા સાચા (મજબૂત), એક ખોટો (પુનરાવર્તન), બે કે વધુ ખોટા (ફરી અભ્યાસ).
- એક અઠવાડિયા પછી પુનરાવર્તન માટે નિશાની કરેલાં પ્રકરણો ફરી કરો.
ગણિત
વાસ્તવિક સંખ્યાઓ. (1) 12 અને 15 નો લ.સા.અ. શોધો. (2) 210 ને અવિભાજ્ય સંખ્યાઓના ગુણાકાર રૂપે લખો. (3) ગુ.સા.અ.(a, b) = 4 અને a × b = 192 હોય, તો લ.સા.અ.(a, b) શોધો.
Show answers
(1) 60. (2) 2 × 3 × 5 × 7. (3) 192 ÷ 4 = 48.
બહુપદીઓ. (1) x² − 9 નાં શૂન્યો શોધો. (2) જેનાં શૂન્યોનો સરવાળો 5 અને ગુણાકાર 6 હોય તેવી દ્વિઘાત બહુપદી લખો. (3) y = p(x) નો આલેખ x-અક્ષને ત્રણ બિંદુએ છેદે છે. p(x) ને કેટલાં શૂન્યો છે?
Show answers
(1) 3 અને −3. (2) x² − 5x + 6. (3) ત્રણ.
દ્વિચલ સુરેખ સમીકરણયુગ્મ. (1) ઉકેલો: 2x + y = 7 અને x − y = 2. (2) k ની કઈ કિંમત માટે kx + 2y = 3 અને 3x + 6y = 9 ને અનંત ઉકેલો મળે? (3) બે સંખ્યાઓનો સરવાળો 20 અને તફાવત 6 છે. સંખ્યાઓ શોધો.
Show answers
(1) સરવાળો કરતાં 3x = 9, તેથી x = 3, y = 1. (2) k/3 = 2/6 = 3/9, તેથી k = 1. (3) 13 અને 7.
દ્વિઘાત સમીકરણ. (1) ઉકેલો: x² − 7x + 12 = 0. (2) x² + x + 1 = 0 નાં બીજનો પ્રકાર જણાવો. (3) kx² − 6x + 1 = 0 નાં બીજ સમાન હોય, તો k શોધો.
Show answers
(1) 3 અને 4. (2) D = 1 − 4 = −3 < 0, તેથી વાસ્તવિક બીજ નથી. (3) 36 − 4k = 0, તેથી k = 9.
સમાંતર શ્રેણી. (1) 10, 7, 4, … નો સામાન્ય તફાવત શોધો. (2) 3 વડે વિભાજ્ય બે અંકની કેટલી સંખ્યાઓ છે? (3) 1, 3, 5, … નાં પ્રથમ 10 પદોનો સરવાળો શોધો.
Show answers
(1) −3. (2) 12, 15, …, 99: (99 − 12)/3 + 1 = 30. (3) 10/2 × (2 + 18) = 100.
ત્રિકોણ. (1) ΔABC ~ ΔPQR, AB = 4 સેમી, PQ = 6 સેમી અને BC = 8 સેમી હોય, તો QR શોધો. (2) ΔABC માં DE ∥ BC, AD = 2 સેમી, DB = 3 સેમી અને AE = 4 સેમી હોય, તો EC શોધો. (3) ખૂખૂ સમરૂપતાની શરત લખો.
Show answers
(1) 8 × 6/4 = 12 સેમી. (2) 2/3 = 4/EC, તેથી EC = 6 સેમી. (3) જો એક ત્રિકોણના બે ખૂણા બીજા ત્રિકોણના બે ખૂણા જેટલા હોય, તો ત્રિકોણો સમરૂપ છે.
યામ ભૂમિતિ. (1) (1, 2) અને (4, 6) વચ્ચેનું અંતર શોધો. (2) (1, 3) અને (4, 6) ને જોડતા રેખાખંડનું 2 : 1 ગુણોત્તરમાં વિભાજન કરતું બિંદુ શોધો. (3) y-અક્ષ પરના કોઈ પણ બિંદુના યામ કયા સ્વરૂપના હોય?
Show answers
(1) √(9 + 16) = 5. (2) ((2 × 4 + 1 × 1)/3, (2 × 6 + 1 × 3)/3) = (3, 5). (3) (0, y).
ત્રિકોણમિતિનો પરિચય. (1) sin A = 3/5 હોય (A લઘુકોણ), તો cos A શોધો. (2) tan 60° ની કિંમત લખો. (3) 2 sin 30° + cos 0° ની કિંમત શોધો.
Show answers
(1) 4/5. (2) √3. (3) 2 × ½ + 1 = 2.
ત્રિકોણમિતિના ઉપયોગો. (1) થાંભલાનો પડછાયો તેની ઊંચાઈ જેટલો હોય, તો સૂર્યનો ઉત્સેધકોણ કેટલો? (2) પતંગની 100 મીટર લાંબી દોરી જમીન સાથે 30° નો ખૂણો બનાવે છે. પતંગ કેટલી ઊંચાઈએ છે? (3) અવસેધકોણ કઈ રેખાથી મપાય છે?
Show answers
(1) 45°. (2) 100 × sin 30° = 50 મીટર. (3) નિરીક્ષકની આંખમાંથી પસાર થતી સમક્ષિતિજ રેખાથી.
વર્તુળ. (1) વર્તુળને કેટલા સ્પર્શક હોઈ શકે? (2) 3 સેમી ત્રિજ્યાવાળા વર્તુળના કેન્દ્રથી 5 સેમી દૂરના બિંદુથી દોરેલા સ્પર્શકની લંબાઈ શોધો. (3) સ્પર્શબિંદુએ સ્પર્શક અને ત્રિજ્યા વચ્ચેનો ખૂણો કેટલો હોય?
Show answers
(1) અનંત. (2) √(25 − 9) = 4 સેમી. (3) 90°.
વર્તુળ સંબંધિત ક્ષેત્રફળ (π = 22/7). (1) 7 સેમી ત્રિજ્યાવાળા વર્તુળનું ક્ષેત્રફળ શોધો. (2) 14 સેમી ત્રિજ્યાવાળા વર્તુળમાં 90° ખૂણાવાળા ચાપની લંબાઈ શોધો. (3) 7 સેમી ત્રિજ્યાવાળા વર્તુળના ચતુર્થાંશનું ક્ષેત્રફળ શોધો.
Show answers
(1) 154 ચો.સેમી. (2) ¼ × 2 × (22/7) × 14 = 22 સેમી. (3) ¼ × 154 = 38.5 ચો.સેમી.
પૃષ્ઠફળ અને ઘનફળ (π = 22/7). (1) 5 સેમી બાજુવાળા સમઘનનું ઘનફળ શોધો. (2) 7 સેમી ત્રિજ્યા અને 10 સેમી તિર્યક ઊંચાઈવાળા શંકુનું વક્રસપાટીનું ક્ષેત્રફળ શોધો. (3) 3 સેમી ત્રિજ્યાવાળા ગોલકનું ઘનફળ શોધો.
Show answers
(1) 125 ઘન સેમી. (2) πrl = (22/7) × 7 × 10 = 220 ચો.સેમી. (3) (4/3) × (22/7) × 27 = 36 × 22/7 ≈ 113.14 ઘન સેમી.
આંકડાશાસ્ત્ર. (1) 2, 4, 6, 8, 10 નો મધ્યક શોધો. (2) 3, 1, 7, 5 નો મધ્યસ્થ શોધો. (3) વર્ગ 10-20 ની વર્ગ-મધ્યકિંમત કેટલી?
Show answers
(1) 6. (2) ક્રમમાં 1, 3, 5, 7: (3 + 5)/2 = 4. (3) 15.
સંભાવના. (1) એક સિક્કો એક વાર ઉછાળતાં છાપ મળવાની સંભાવના શોધો. (2) બે પાસા ફેંકતાં સરવાળો 7 મળવાની સંભાવના શોધો. (3) 52 પત્તાંમાંથી એક પત્તું ખેંચતાં બાદશાહ મળવાની સંભાવના શોધો.
Show answers
(1) 1/2. (2) 6/36 = 1/6. (3) 4/52 = 1/13.
વિજ્ઞાન
રાસાયણિક પ્રક્રિયાઓ અને સમીકરણો. (1) સમતોલિત કરો: H₂ + O₂ → H₂O. (2) ક્વિકલાઇમ પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરે ત્યારે કયા પ્રકારની પ્રક્રિયા થાય છે? (3) ચિપ્સનાં પેકેટમાં નાઇટ્રોજન કેમ ભરવામાં આવે છે?
Show answers
(1) 2H₂ + O₂ → 2H₂O. (2) સંયોગીકરણ પ્રક્રિયા, જે ઉષ્માક્ષેપક પણ છે. (3) ચરબીનું ઓક્સિડેશન અટકાવવા, જેથી ખોરાક ખોરો ન થાય.
ઍસિડ, બેઇઝ અને ક્ષાર. (1) ઍસિડમાં વાદળી લિટમસ કયો રંગ ધારણ કરે છે? (2) ધોવાના સોડાનું સૂત્ર લખો. (3) મોંમાં pH આશરે 5.5 થી નીચે જાય ત્યારે દાંતનો સડો કેમ શરૂ થાય છે?
Show answers
(1) લાલ. (2) Na₂CO₃·10H₂O. (3) આવા ઍસિડિક વાતાવરણમાં દાંતનું ઇનેમલ ક્ષયન પામવા લાગે છે.
ધાતુઓ અને અધાતુઓ. (1) છરીથી કાપી શકાય તેવી એક ધાતુનું નામ આપો. (2) મિશ્રધાતુ એટલે શું? એક ઉદાહરણ આપો. (3) ઍલ્યુમિનિયમ ઑક્સાઇડને ઉભયગુણી ઑક્સાઇડ કેમ કહે છે?
Show answers
(1) સોડિયમ (અથવા પોટૅશિયમ). (2) ધાતુ સાથે બીજી ધાતુ કે અધાતુનું સમાંગ મિશ્રણ, જેમ કે પિત્તળ (તાંબુ અને જસત). (3) તે ઍસિડ અને બેઇઝ બંને સાથે પ્રક્રિયા કરીને ક્ષાર અને પાણી આપે છે.
કાર્બન અને તેનાં સંયોજનો. (1) ઇથેનોલનું સૂત્ર લખો. (2) સંતૃપ્ત હાઇડ્રોકાર્બન એટલે શું? (3) હાઇડ્રોકાર્બનના સંપૂર્ણ દહનથી કઈ નીપજો મળે છે?
Show answers
(1) C₂H₅OH. (2) કાર્બન પરમાણુઓ વચ્ચે માત્ર એકલ બંધ હોય તેવો, જેમ કે ઇથેન. (3) કાર્બન ડાયૉક્સાઇડ અને પાણી, સાથે ઉષ્મા અને પ્રકાશ.
જૈવિક ક્રિયાઓ. (1) પ્રકાશસંશ્લેષણ માટેના કાચા માલનાં નામ આપો. (2) માનવ હૃદયનું કયું ખાનું સમગ્ર શરીરમાં લોહી પંપ કરે છે? (3) પર્ણરંધ્રનાં બે કાર્ય લખો.
Show answers
(1) કાર્બન ડાયૉક્સાઇડ અને પાણી, સાથે સૂર્યપ્રકાશ અને હરિતદ્રવ્ય. (2) ડાબું ક્ષેપક. (3) વાયુઓની આપ-લે અને બાષ્પોત્સર્જન.
નિયંત્રણ અને સંકલન. (1) ચેતાતંત્રનો મૂળભૂત એકમ કયો છે? (2) કઈ ગ્રંથિને મુખ્ય ગ્રંથિ કહેવાય છે? (3) વૃદ્ધિ અવરોધક વનસ્પતિ અંતઃસ્રાવનું નામ આપો.
Show answers
(1) ચેતાકોષ. (2) પિટ્યુટરી ગ્રંથિ. (3) ઍબ્સિસિક ઍસિડ.
સજીવો કેવી રીતે પ્રજનન કરે છે? (1) પરાગનયન એટલે શું? (2) અવખંડન દ્વારા પ્રજનન કરતા એક સજીવનું નામ આપો. (3) જરાયુનું કાર્ય શું છે?
Show answers
(1) પરાગરજનું પરાગાશયથી પરાગાસન સુધી સ્થાનાંતર. (2) સ્પાયરોગાયરા. (3) તે માતામાંથી ગર્ભને પોષણ અને ઑક્સિજન પહોંચાડે છે અને ગર્ભના નકામા પદાર્થો દૂર કરે છે.
આનુવંશિકતા. (1) જનીનવિદ્યાના પિતા કોણ કહેવાય છે? (2) પ્રભાવી લક્ષણ એટલે શું? (3) મનુષ્યમાં બાળકની જાતિ શાનાથી નક્કી થાય છે?
Show answers
(1) ગ્રેગર મેન્ડલ. (2) જનીનની માત્ર એક નકલ હાજર હોય તો પણ દેખાય તેવું લક્ષણ. (3) પિતા તરફથી મળતા લિંગી રંગસૂત્રથી: X થી છોકરી (XX), Y થી છોકરો (XY).
પ્રકાશ: પરાવર્તન અને વક્રીભવન. (1) વાહનોની હેડલાઇટમાં કયો અરીસો વપરાય છે? (2) +4 D પાવરવાળા લેન્સની કેન્દ્રલંબાઈ શોધો. (3) પરાવર્તનના નિયમો લખો.
Show answers
(1) અંતર્ગોળ અરીસો. (2) f = 1/4 મીટર = 25 સેમી (બહિર્ગોળ લેન્સ). (3) આપાતકોણ પરાવર્તનકોણ જેટલો હોય છે, અને આપાતકિરણ, પરાવર્તિત કિરણ અને લંબ એક જ સમતલમાં હોય છે.
માનવ આંખ અને રંગબેરંગી દુનિયા. (1) આંખનો કયો ભાગ અંદર જતા પ્રકાશનું પ્રમાણ નિયંત્રિત કરે છે? (2) કઈ દૃષ્ટિખામી બહિર્ગોળ લેન્સથી સુધારાય છે? (3) સૂર્યોદય વખતે સૂર્ય લાલાશ પડતો કેમ દેખાય છે?
Show answers
(1) કનીનિકા (આઇરિસ), જે કીકીનું કદ બદલે છે. (2) ગુરુદૃષ્ટિ (હાઇપરમેટ્રોપિયા). (3) પ્રકાશ હવામાં લાંબું અંતર કાપે છે; મોટા ભાગનો વાદળી પ્રકાશ પ્રકીર્ણન પામી દૂર જાય છે અને મુખ્યત્વે લાલ પ્રકાશ આપણા સુધી પહોંચે છે.
વિદ્યુત. (1) ઓહ્મનો નિયમ લખો. (2) 220 V પુરવઠામાંથી બલ્બ 0.5 A પ્રવાહ લે છે. તેનો પાવર શોધો. (3) બલ્બના ફિલામેન્ટ માટે ટંગસ્ટન કેમ વપરાય છે?
Show answers
(1) અચળ તાપમાને વાહકમાંથી વહેતો પ્રવાહ તેના છેડા વચ્ચેના વિભવતફાવતના સમપ્રમાણમાં હોય છે (V = IR). (2) P = VI = 220 × 0.5 = 110 W. (3) તેનું ગલનબિંદુ ખૂબ ઊંચું છે.
વિદ્યુતપ્રવાહની ચુંબકીય અસરો. (1) વિદ્યુતપ્રવાહથી ચુંબકીય ક્ષેત્ર ઉત્પન્ન થાય છે તે સૌપ્રથમ કોણે દર્શાવ્યું? (2) સીધા વાહકની આસપાસના ક્ષેત્રની દિશા કયા નિયમથી મળે છે? (3) ઘરના વાયરિંગમાં અર્થ વાયરના આવરણનો રંગ કયો હોય છે?
Show answers
(1) હાન્સ ક્રિશ્ચિયન ઓર્સ્ટેડ. (2) જમણા હાથના અંગૂઠાનો નિયમ. (3) લીલો.
આપણું પર્યાવરણ. (1) આહારશૃંખલા એટલે શું? (2) વિઘટકોનું કાર્ય શું છે? (3) ઓઝોન સ્તરને નુકસાન કરતાં મુખ્ય રસાયણોનું નામ આપો.
Show answers
(1) એક પછી એક સજીવ આગળના સજીવને ખાય તેવી શ્રેણી, જેમાંથી ઊર્જા પસાર થાય છે. (2) તેઓ મૃત વનસ્પતિ અને પ્રાણીઓનું વિઘટન કરી પોષક તત્ત્વો જમીનમાં પાછાં આપે છે. (3) ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન (CFC).
પ્રશ્ન બેંક પછી શું?
બધાં પ્રકરણો મજબૂત થાય પછી સંપૂર્ણ પેપર તરફ જાઓ: અમારું મૌલિક GSEB ધોરણ 10 મોડેલ પ્રશ્નપત્ર સમય રાખીને લખો. ધોરણ 12 વિજ્ઞાન માટે જુઓ GSEB ધોરણ 12 વિજ્ઞાનનાં જૂનાં પેપર. સત્તાવાર જાહેરાતો અને પેપર સ્ટાઇલ GSEB વેબસાઇટ પર જુઓ, અને કઠિન પ્રશ્નો માટે NCERT પાઠ્યપુસ્તકો તથા NCERT એક્ઝેમ્પ્લર વાપરો.
Intellicamp ગુજરાતી અને અંગ્રેજી માધ્યમમાં GSEB ધોરણ 5 થી 10 ને આવરી લે છે (જુઓ બોર્ડ અને ધોરણ). પ્રકરણવાર ટેસ્ટ આપો, તરત પરિણામ મેળવો અને દરેક ટેસ્ટ પછી સૌથી નબળાં પ્રકરણો જુઓ. વધુ માટે જુઓ વિદ્યાર્થીઓ માટે અને નબળાં પ્રકરણો માટે પ્રેક્ટિસ સામગ્રી.
- દરેક પ્રકરણ માટે ત્રણ પ્રશ્નો એટલે ગણિત અને વિજ્ઞાનનાં બધાં 27 પ્રકરણોની ઝડપી, પ્રામાણિક ચકાસણી.
- દરેક પ્રકરણને મજબૂત, પુનરાવર્તન કે ફરી અભ્યાસ તરીકે નિશાની કરો, અને અઠવાડિયા પછી નબળાં પ્રકરણો ફરી કરો.
- બધાં પ્રકરણો મજબૂત થાય પછી સંપૂર્ણ મોડેલ પેપર લખો.
Frequently asked questions
શું GSEB સત્તાવાર પ્રશ્ન બેંક બહાર પાડે છે?
GSEB તેની વેબસાઇટ gseb.org પર પેપર સ્ટાઇલ, જાહેરાતો અને પ્રશ્નપત્રો મૂકે છે. સત્તાવાર સામગ્રી માટે દર વર્ષે વેબસાઇટ જુઓ, અને વધારાની પ્રકરણવાર પ્રેક્ટિસ માટે આવી પ્રશ્ન બેંકનો ઉપયોગ કરો.
શું આ પ્રશ્ન બેંક ગુજરાતી માધ્યમ માટે ઉપયોગી છે?
હા. પ્રશ્નો બંને માધ્યમ માટે સરખા છે, અને આ પેજનું અંગ્રેજી સંસ્કરણ પણ ઉપલબ્ધ છે.
કયાં પ્રકરણો આવરી લીધાં છે?
GSEB દ્વારા અનુસરાતા વર્તમાન NCERT આધારિત અભ્યાસક્રમનાં ધોરણ 10 ગણિતનાં બધાં 14 અને વિજ્ઞાનનાં બધાં 13 પ્રકરણો.
શું બોર્ડની તૈયારી માટે આટલું પૂરતું છે?
પ્રકરણવાર ચકાસણી માટે સારું છે, પણ પરીક્ષા પહેલાં લાંબા જવાબો, સંપૂર્ણ મોડેલ પેપર અને NCERT સ્વાધ્યાય પણ કરો.
પ્રશ્ન બેંકનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો?
દરેક પ્રકરણના પ્રશ્નો નોટ્સ વગર કરો, જવાબ તપાસો અને દરેક ભૂલ માટે પાઠ્યપુસ્તકમાં તે પ્રકરણ ફરી વાંચો. એક અઠવાડિયા પછી નબળાં પ્રકરણો ફરી કરો.
Practise this chapter free
Take a short practice test on any chapter, get it marked instantly, and see exactly which topics are costing you marks.